Efallai y bydd canlyniadau cymwysterau cenedlaethol yn edrych yn wahanol eto yr haf hwn

Yn wyneb ail flwyddyn o darfu ar ddysgwyr ac ysgolion a cholegau, mae sicrhau nad oedd dysgwyr o dan anfantais wedi bod o'r pwys mwyaf. Dull hyblyg o ddyfarnu cymwysterau oedd yr unig ffordd o ganiatáu i ddysgwyr symud ymlaen.

 Philip Blaker, Prif Weithredwr Cymwysterau Cymru, sy’n egluro:

Mae'r pandemig wedi cael effaith aflonyddgar ar ddysgwyr yng Nghymru dros yr 17 mis diwethaf. Effeithiwyd yn wahanol ar ysgolion a cholegau, grwpiau blwyddyn, athrawon a dysgwyr unigol. 

Ym mis Tachwedd 2020, canslwyd cyfres arholiadau haf 2021 gan y Gweinidog, felly roedd angen trefniadau asesu gwahanol iawn. 

Ym mis Ionawr eleni, pan gaewyd ysgolion a cholegau ar gyfer addysgu wyneb yn wyneb eto, yr unig ddull ymarferol o ddyfarnu llawer o gymwysterau oedd i ysgolion a cholegau bennu'r graddau ar gyfer eu dysgwyr gan ddefnyddio eu barn broffesiynol wedi'i ategu gan dystiolaeth asesu – Graddau wedi’u Pennu gan Ganolfannau. Nid yw Cymru ar ei phen ei hun yn hyn o beth, gan fod gwledydd eraill y DU wedi cymryd ymagweddau tebyg.

Y flaenoriaeth oedd dod o hyd i'r dull tecaf i ddysgwyr o dan yr amgylchiadau, un a oedd yn cefnogi eu lles a'u dilyniant yn y cyfnod eithriadol hwn. Roedd hyn yn golygu bod angen i'r trefniadau amgen fod â'r hyblygrwydd mwyaf posibl, fel y gallai ysgolion a cholegau bennu graddau gan ystyried eu hamgylchiadau lleol eu hunain a'r dystiolaeth asesu oedd ar gael iddynt.

Felly, beth allwn ni ei ddisgwyl o ganlyniadau cenedlaethol eleni ledled Cymru?   

O ystyried yr amgylchiadau eithriadol a'r gwahanol drefniadau asesu, byddai'n syndod pe bai canlyniadau cenedlaethol yr haf hwn yn edrych yr un fath ag mewn blynyddoedd cyn y pandemig. 

Mae hyn yn gwbl wahanol i'r dull arferol o asesiadau wedi’u gosod yn allanol ac, ar y cyfan, asesiadau wedi’u marcio yn allanol lle mae'r marciau a gyflawnir yn arwain at y radd a ddyfernir. Gan fod y dull yn wahanol, rydym yn disgwyl i ganlyniadau fod yn wahanol.

Beth oedd y dull gweithredu mewn blynyddoedd blaenorol?

Mewn blynyddoedd cyn y pandemig, roedd asesiadau’n cael eu safoni, a ffiniau graddau’n cael eu gosod drwy broses ddyfarnu a gynhaliwyd gan fyrddau arholi i bennu'r radd derfynol. Mae safoni asesiadau yn golygu bod y cwestiynau neu'r tasgau a gwblhawyd gan y dysgwyr yr un fath neu'n debyg iawn, yn ogystal â'r amodau ar gyfer eu sefyll. 

Yn achos arholiadau, byddai pob dysgwr yn sefyll yr un asesiad ar yr un pryd. Byddai hyn fel arfer mewn lleoliad fel neuadd neu gampfa ysgol mewn ffordd reoledig, yn unol â rheolau'r bwrdd arholi. Mae cynlluniau marcio cyffredin a hyfforddiant hefyd i arholwyr er mwyn cynyddu cysondeb y marcio.  

Eleni, bydd llawer mwy o amrywiaeth mewn asesu ar draws ysgolion a cholegau, gan fod athrawon yn mabwysiadu dull mwy hyblyg a chyfannol sy'n adlewyrchu'r heriau eithriadol y mae dysgwyr wedi'u hwynebu. 

Felly, gallai fod gwahaniaethau mewn canlyniadau cenedlaethol eleni, gan fod popeth yn wahanol. Mae addysgu, dysgu ac asesiadau wedi newid, a bydd yr asesiadau'n amrywio mwy ar lefel leol.

Felly, a fydd y canlyniadau'n is neu'n uwch nag mewn blynyddoedd cyn y pandemig? 

Efallai y bydd rhai'n disgwyl i ganlyniadau fod yn is oherwydd yr amharu a fu ar addysg oherwydd COVID-19, a bod dysgwyr wedi colli amser addysgu wyneb yn wyneb. 

Fodd bynnag, rydym ni’n credu ei bod yn fwy tebygol y bydd y canlyniadau'n uwch nag mewn blynyddoedd arferol, ac o bosibl yn sylweddol felly, o ystyried y dull gwahanol. Er enghraifft, dywedwyd wrthym fod llawer o ganolfannau wedi defnyddio papurau blaenorol gyda chynlluniau marcio hysbys, yr oedd dysgwyr yn gallu paratoi ar eu cyfer, a gwnaeth llawer o ddysgwyr yn dda iawn yn yr asesiadau hyn. Mae'n bosibl bod cyfrif am hyn mewn barn broffesiynol ac academaidd wedi bod yn heriol ac efallai ei fod wedi'i wneud mewn ffyrdd amrywiol.

Gall canlyniadau uwch hefyd fod o ganlyniad i'r ffordd y mae ysgolion a cholegau wedi rheoli'r dasg anodd o wneud penderfyniadau graddio cyfannol, a'u hawydd i fod yn deg â dysgwyr.  Gallai hyn arwain at ganlyniadau uwch nag mewn blynyddoedd cyn pandemig (er, i lawer, bydd y graddau'n debyg i'r rhai y byddent wedi'u cyflawni pe bai'r arholiadau wedi'u cynnal).  Mae hyn hefyd yn debygol o fod wedi bod yn ffactor yn y canlyniadau uwch y llynedd ar ôl i'r graddau asesu canolfannau gael eu dyfarnu.

Os bydd canlyniadau cymwysterau yn uwch yr haf hwn, mae angen dehongli'n ofalus er mwyn osgoi dod i gasgliadau rhy syml. Er enghraifft, mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi cynllun adnewyddu a diwygio yn ddiweddar, lle byddant yn buddsoddi cyllid mewn ysgolion a cholegau i helpu gydag effeithiau'r pandemig. Gallai rhai ddehongli canlyniadau uwch fel tystiolaeth nad oes angen y buddsoddiad hwn. Mewn gwirionedd, mae graddau uwch yn llawer mwy tebygol o fod o ganlyniad i'r holl newidiadau sydd wedi'u gwneud mewn blwyddyn sydd wedi bod yn flwyddyn wahanol iawn.

Gan edrych ymlaen at 2022, beth fydd yn digwydd yn ystod y flwyddyn academaidd nesaf?

Fel rheoleiddiwr cymwysterau, rydym wrth gwrs yn meddwl am yr hyn y mae hyn i gyd yn ei olygu i'r system gymwysterau yn 2022 - ac ymhellach ymlaen at ddiwygio cymwysterau ar gyfer y Cwricwlwm i Gymru. 

Er ein bod yn cynllunio i’r cymwysterau hyn gael eu hasesu yn y ffordd y cawsant eu cynllunio i gael eu hasesu, gydag addasiadau addas i arholiadau a/neu asesiadau di-arholiad, rydym yn gwybod nad yw’r pandemig drosodd. Mae dulliau dysgu cyfunol wedi'u hymgorffori ymhellach yn y dull o ddelio ag effaith y pandemig, ond os bydd tarfu ar addysgu a dysgu wyneb yn wyneb yn digwydd ar raddfa ddigon mawr, yna efallai y bydd angen ystyried trefniadau wrth gefn. Byddwn yn cadarnhau hyn yn gynnar yn nhymor yr hydref unwaith y bydd cyfle wedi bod i werthuso sut mae dulliau gwahanol wedi perfformio ledled y DU.