Roedd angen dull cwbl newydd ar flwyddyn anghyffredin

Wrth feddwl am newidiadau mewn bylchau cyrhaeddiad eleni, rhaid cofio bod y canlyniadau cenedlaethol yn wahanol .

 Gan Tom Anderson, Pennaeth Ymchwil ac YstadegauQualifications Wales 

Gan fod dysgwyr yng Nghymru bellach wedi derbyn eu graddau, efallai y bydd llawer o sylwebyddion yn ceisio dod i gasgliadau o ganlyniadau eleni. Mae wedi bod yn flwyddyn eithriadol i ddysgwyr, i ysgolion ac i golegau.  Mae wedi bod yn ddull cwbl newydd.   

Dywedom mewn blog fis Gorffennaf ein bod yn credu y byddai’r canlyniadau cenedlaethol yn uwch, ac o bosibl yn sylweddol uwch, nag yn y blynyddoedd cyn y pandemig. 

Ar ddiwrnodau'r canlyniadau, cyhoeddwyd crynodebau canlyniadau a oedd yn cadarnhau hyn. Newidiodd rhai 'bylchau cyrhaeddiad' hefyd.  

Ar hyn o bryd nid ydym yn gwybod i sicrwydd pam y bu newidiadau mewn bylchau cyrhaeddiad ac mae'n bwysig bod cyd-destun y pandemig yn cael ei ystyried yn ofalus, cyn dod i unrhyw gasgliadau. Gallai fod ychydig o resymau am hyn, gan gynnwys y system asesu wahanol eleni. Mae'n bosibl hefyd y gall ganlyniadau cenedlaethol uwch newid bylchau cyrhaeddiad, ac mae'r erthygl hon yn dangos sut y gallai hynny fod. 

Beth yw bylchau cyrhaeddiad a pham y gallai fod diddordeb gennym ynddynt?  

Mae bylchau cyrhaeddiad mewn cymwysterau yn disgrifio sut mae canlyniadau'n wahanol rhwng grwpiau o bobl, er enghraifft, rhwng bechgyn a merched.  

Mae llawer o resymau da pam mae diddordeb mewn sut a pham y mae bylchau cyrhaeddiad yn newid dros amser. Mae'r rhesymau hyn yn cynnwys:  

  • Nodweddion fel rhyw dysgwyr yn cael eu hamddiffyn mewn deddfwriaeth cydraddoldeb, fel ffordd o atal anfantais a hyrwyddo tegwch a chyfiawnder cymdeithasol.  
  • Polisi Llywodraeth Cymru ar addysg sy'n ceisio lleihau'r bwlch cyrhaeddiad dros y tymor hwy.  
  • Defnyddio graddau fel dangosydd cyrhaeddiad dysgwr mewn gwahanol bynciau. Dylai dysgwyr felly fod eisiau i'w graddau gynrychioli eu cyrhaeddiad, ac nid nodweddion eraill, fel eu rhyw neu eu hethnigrwydd. 

Pam mae canlyniadau cenedlaethol yn bwysig i fylchau cyrhaeddiad? 

Fel arfer, caiff asesiadau cymhwyster a phenderfyniadau graddio eu safoni. Cyn y pandemig doedd canlyniadau cenedlaethol ddim yn newid llawer o un flwyddyn i'r llall. O dan yr amgylchiadau hynny, gallai fod llai o ffocws ar ganlyniadau cenedlaethol wrth geisio deall unrhyw newidiadau mewn bylchau cyrhaeddiad. 

Ond pan fod canlyniadau cenedlaethol yn llawer uwch (neu'n is) na'r flwyddyn flaenorol, mae angen cymryd mwy o ofal wrth ddeall goblygiadau unrhyw newidiadau mewn bylchau cyrhaeddiad. Y rheswm am hyn yw y gallai'r newid yn y canlyniadau cenedlaethol fod yn gysylltiedig â'r newid yn y bylchau. 

Mae'n bwysig nodi, gan fod canlyniadau cenedlaethol eleni yn uwch nag yn y gorffennol, y gallai canlyniadau pob grŵp o ddysgwyr hefyd fod yn uwch nag arfer, hyd yn oed os yw bylchau cyrhaeddiad wedi ehangu. 

Sut gall newid canlyniadau newid bwlch cyrhaeddiad? 

Dyma enghraifft ffuglennol sy'n cymharu canlyniadau a bylchau cyrhaeddiad mewn dwy senario. 

Yn y tabl isod, mae'r ugain dysgwr (11 bachgen, 9 merch) sy'n cymryd pwnc wedi'u harwain gan nifer y marciau a gawson nhw yn eu hasesiadau, gyda dysgwr 1 yn cael y nifer mwyaf o farciau a dysgwr 20 yn cael y nifer lleiaf o farciau (nid yw'r marciau'n cael eu dangos yn y tabl i'w symleiddio). Cofnodir y dysgwyr hynny hefyd fel bachgen neu ferch (gan hepgor y cymhlethdodau sy'n gysylltiedig â rhyw fiolegol a hunaniaeth o ran rhywedd). 

Graddau pwnc (testun beiddgar yn amlygu dysgwyr yr effeithir arnynt gan newid ffiniau graddau yn senario 2) 

 

 

Senario 1

Senario 2

Rhif y dysgwr

Rhyw y dysgwr

Graddau â ffiniau gradd arferol

Graddau â ffiniau gradd is ar gyfer graddau A, B ac C (gan arwain at ganlyniadau uwch)

1 B A A
2 B A A
3 G A A
4 G A A
5 B A A
6 G B A
7 G B A
8 B B B
9 B B B
10 B B B
11 G C B
12 G C B
13 B C C
14 G C C
15 G C C
16

G

D C
17 B D C
18 G D C
19 G D D
20 B D D

 

Yn senario 1, pennir graddau yn y ffordd arferol. Mae hyn yn golygu bod 5 dysgwr yn cael gradd A, 5 yn cael gradd B, 5 gradd C a'r 5 sy’n weddill yn cael gradd D.  

Yn senario 2, mae nifer y marciau sydd eu hangen i gael graddau A, B ac C yn gostwng. Felly, mae'r canlyniadau'n uwch yn senario 2. Effeithiodd y newid hwn ar 5 bachgen ond dim ond ar 1 ferch, oherwydd eu safle yn y drefn restrol (o 1 i 20) yn y tabl. Mae rhai dysgwyr na wnaethant ennill cymaint o farciau bellach yn cael gradd A. Mae dysgwyr eraill hefyd yn ennill gradd uwch yn senario 2 o’i gymharu â senario 1. 

Mae'r tabl isod yn crynhoi effaith y ddwy senario hyn ar ganlyniadau ar draws yr 20 dysgwr. 

Crynodeb y canlyniadau a'r bylchau cyrhaeddiad 

 

Benyw (B)

 

Gwryw (G)

 

Bwlch cyrhaeddiad mewn pwyntiau canran

Graddau

Senario 1

Senario 2

 

Senario 1

Senario 2

 

Senario 1

Senario 2

 

 

 

 

 

 

 

 

 

% A

33.3

33.3

 

18.2

36.4

 

15.2

-3.0

% A or B

66.7

66.7

 

36.4

54.5

 

30.3

12.1

% A, B or C

77.8

88.9

 

72.7

90.9

 

5.1

-2.0

% A to D

100

100

 

100

100

 

0

0

O ran bylchau cyrhaeddiad, mae'n amlwg bod: 

  • Canlyniadau’r bechgyn wedi newid yn sylweddol oherwydd lle roeddent yn digwydd bod yn nhrefn restrol y dysgwyr (o 1-20) o ran eu cyrhaeddiad yn y pwnc (gweler y rhesi a amlygwyd yn nhabl 1). Er enghraifft, cynyddodd eu canlyniadau o 18.2% yn cyrraedd A yn senario 1, i 36.4% yn cyrraedd A yn senario 2. Elwodd pedwar bachgen ond dim ond 1 ferch a elwodd o ganlyniad i ostwng y ffiniau gradd. 
  • Ni newidiodd y canlyniadau i ferched ryw lawer. 
  • Felly newidiodd y bylchau cyrhaeddiad rhwng bechgyn a merched. 
  • Roedd newidiadau gwahanol i fylchau cyrhaeddiad ar wahanol adegau ar raddfa'r radd.  

Enghraifft syml yn unig yw hon ac mae'r byd go iawn yn llawer mwy cymhleth. Ond mae'r enghraifft yn dangos pam y gall canlyniadau uwch arwain at newidiadau mewn bylchau cyrhaeddiad.  

Mae'r garfan genedlaethol wedi'i rhannu'n gyfartal i raddau helaeth rhwng bechgyn a merched. Gallai'r effaith rydym wedi bod yn ei disgrifio fod yn fwy amlwg ar gyfer bylchau cyrhaeddiad lle mae nifer y dysgwyr ym mhob grŵp yn amrywio'n sylweddol (e.e. wrth gymharu'r rhai sy'n gymwys i gael prydau ysgol am ddim â'r rhai nad ydynt yn gymwys) neu lle mae nifer y dysgwyr mewn grŵp yn fach (fel sy'n wir am lawer o grwpiau lleiafrifoedd ethnig yng Nghymru). 

Ydy’r cynnydd mewn bwlch cyrhaeddiad yn dangos tuedd?  

Byddai bwlch cyrhaeddiad cynyddol yn broblem pe bai'n cael ei achosi gan ffactorau nad oeddent yn ymwneud â chyrhaeddiad dysgwyr. Gallai hynny olygu nad oedd graddau'n cynrychioli cyrhaeddiad yn unig. 

Er enghraifft, pe bai bwlch cyrhaeddiad cynyddol yn ôl rhywedd na chafodd ei esbonio gan gyrhaeddiad gwahanol bechgyn a merched, byddai hyn yn awgrymu tuedd yn erbyn y grŵp gyda'r canlyniadau is.  

 Nid yw bwlch cyrhaeddiad cynyddol ynddo'i hun yn brawf bod tuedd yn bodoli, gallai unrhyw newidiadau fod yn gysylltiedig â chanlyniadau cenedlaethol.  

Yn ogystal, mae ffactorau eraill a allai achosi newidiadau mewn bylchau cyrhaeddiad:  

  • P'un ai y bu newid mawr mewn mynediad gan arwain at newid yng ngallu dysgwyr sy'n sefyll y cymwysterau. 
  • P'un ai y bu newid gwirioneddol yng nghyrhaeddiad dysgwyr sydd wedi effeithio'n wahanol ar wahanol grwpiau - o dan yr amgylchiadau presennol, lle mae tarfu ar addysg mewn gwahanol ffyrdd i wahanol bobl, gallai hyn fod yn fwy tebygol o ddigwydd. 
  • Gallai fod o ganlyniad i effaith y trefniadau asesu os yw'r rhain wedi newid - roedd y trefniadau asesu amgen yn haf 2021 yn amrywio mwy ar lefel canolfan ac yn caniatáu ystyried gwahanol fathau o dystiolaeth. Gallai’r system asesu hon fod yn fwy addas i wahanol grwpiau o ddysgwyr nag eraill 

Beth sy'n digwydd nesaf? 

Yr haf hwn rydym wedi gweld canlyniadau cenedlaethol yn cynyddu ac mae bylchau cyrhaeddiad yn newid.  

Bydd yn amhosibl dweud i sicrwydd beth sydd wedi achosi'r newidiadau yn y bylchau. Nid oes gennym ddata da ar sut y mae'r pandemig wedi effeithio ar unigolion na sut yn union y mae manylion y dull asesu wedi amrywio ar draws ysgolion a cholegau.  

I fod yn hyderus ynglŷn â gwybod beth oedd wedi achosi'r gwahaniaethau mewn bylchau cyrhaeddiad o'i gymharu â blynyddoedd cyn y pandemig, byddai angen i'r pandemig beidio â digwydd, yr arholiadau arferol wedi cymryd lle a'r graddau i'w dyfarnu yn y ffordd arferol (gelwir y senarios amgen hyn yn wrthffeithiol gan ystadegwyr - am eu bod yn 'wrthiad' i realiti o ran yr hyn ddigwyddodd mewn gwirionedd, neu'n realiti amgen).  

Yna byddem yn gallu gweld pa mor debyg oedd y graddau a ddyfarnwyd gan ganolfannau eleni i'r graddau a gyflawnwyd gan yr un dysgwyr drwy arholiadau. Byddai hyn yn ein galluogi ni i benderfynu a oedd yr amgylchiadau wedi effeithio ar y graddau ar gyfer gwahanol grwpiau. 

Fodd bynnag, mae'r pandemig wedi digwydd ac nid yw'r arholiadau wedi digwydd. Felly ni fyddwn yn gallu gwneud y gymhariaeth honno. 

Mae math gwannach o ddadansoddiad (yn seiliedig ar fodel) yn bosibl. Byddai hyn yn edrych ar y berthynas rhwng cyrhaeddiad blaenorol dysgwyr (cyn y pandemig), eu nodweddion a'u graddau i weld a oes unrhyw awgrym bod nodweddion fel rhyw yn chwarae mwy o ran mewn newidiadau o ran canlyniadau nag mewn blynyddoedd blaenorol, unwaith y byddai tystiolaeth o gyrhaeddiad blaenorol yn cael ei hystyried. 

Mae pob model yn symleiddio realiti ac mae yna ansicrwydd sy'n gysylltiedig â'r canlyniadau, felly ni all y dadansoddiad sy'n seiliedig ar fodel ddarparu prawf pendant o'r hyn sydd wedi achosi newid, ond gall ddarparu'r syniad gorau i gefnogi trafodaeth bellach.  Rydym yn bwriadu gwneud y dadansoddiad hwn a'i gyhoeddi fel Ystadegau Swyddogol ym mis Hydref.